GELOOF VÓÓR SPLIT BESTOND
Salona's vroegchristenen: drie begraafplaatsen, drie martelaren
Manastirine, Marusinac en Kapljuč — de drie vroegchristelijke begraafplaatsen waar de martelaren van Salona werden neergelegd, en hoe hun verhaal verweven raakt met dat van Split.
Bekijk Salona-tours op GetYourGuide ↗Een christelijke gemeenschap in een heidense hoofdstad
Lang voordat Split bestond, had Salona al een aanzienlijke christelijke gemeenschap, goed georganiseerd genoeg om eigen bisschoppen te hebben en om een van de zwaarste vervolgingen van het Romeinse Rijk te ondergaan — en te overleven. Die vervolging werd ingezet onder Diocletianus, de keizer die Salona zelf had voortgebracht, wiens edicten vanaf 303 na Chr. christenen in het hele rijk viseerden, Dalmatië inbegrepen. Wat in Salona volgde, betekende niet het einde van het christendom daar, maar vormde er veeleer het stichtingsverhaal van: de martelaren uit deze jaren werden net buiten de stadsmuren begraven, en de begraafplaatsen die rond hun graven ontstonden, groeiden uit tot enkele van de belangrijkste vroegchristelijke sites in de regio — eeuwen ouder dan welk christelijk gebouw dan ook in wat nu Split is.
Manastirine: het graf van bisschop Domnius
Manastirine, direct buiten de muren van Salona, ontstond rond de begrafenis van bisschop Domnius, de voornaamste figuur van Salona's christelijke gemeenschap, volgens de overlevering gemarteld tijdens de vervolging van 304 na Chr. In de eeuwen daarna verrezen op die plek een basilica en een uitgestrekte christelijke begraafplaats, doordat andere christenen begraven wilden worden nabij het graf van een martelaar — een vertrouwd patroon in de vroegchristelijke wereld. Het verhaal van Domnius eindigde niet bij Manastirine: zijn relieken werden later overgebracht naar het mausoleum van Diocletianus in Split, zodra dat gebouw tot kathedraal werd omgevormd, en hij werd — en bleef — de patroonheilige van Split. Het is een directe lijn van een graf buiten de muren van Salona naar de kathedraal in het hart van de oude binnenstad van Split vandaag.
Marusinac en het martelaarschap van Anastasius
Op korte afstand van Manastirine groeide de begraafplaats bij Marusinac rond een andere martelaar: Anastasius, een lakenwerker oorspronkelijk uit Aquileia, naar verluidt ter dood gebracht — door verdrinking, verzwaard met een molensteen — nadat hij tijdens dezelfde golf van vervolging een kruis op de deur van zijn werkplaats had geschilderd als openlijke belijdenis van zijn geloof. Een particulier mausoleum voor hem, mogelijk al rond 300 na Chr. gebouwd, trok pelgrims en nieuwe graven aan, en tegen het midden van de 5e eeuw was er een toegewijde basilica aan toegevoegd om zijn martelaarschap te herdenken. Marusinac volgt hetzelfde patroon als Manastirine op kleinere schaal — één graf dat een hele begraafplaats naar zich toe trekt — en de opgegraven resten behoren tot de duidelijkste voorbeelden van een vroeg martelaarsheiligdom aan de Dalmatische kust.
Kapljuč en de Vijf Martelaren
De derde van Salona's vroegchristelijke begraafplaatsen, Kapljuč, herbergt een basilica die traditioneel in verband wordt gebracht met vijf martelaren uit dezelfde vervolgingsperiode, en geldt algemeen als de oudste van de begraafplaatsbasilica's van de stad. Samen vormen Manastirine, Marusinac en Kapljuč een ring van christelijke begraafplaatsen rond de randen van Salona — typerend voor die periode, toen de Romeinse wet begraven buiten de stadsmuren verplichtte en christenen, net als iedereen, hun doden begroeven langs de wegen die de stad uit leidden. Wat Salona's variant ongewoon maakt, is de enorme dichtheid aan met naam bekende martelaren en basilica's op een betrekkelijk klein gebied — een teken van hoe belangrijk deze provinciehoofdstad was voor de vroegchristelijke kerk op de Balkan.
Salona's drie vroegchristelijke begraafplaatsen
| Begraafplaats | Verbonden martelaar | Opvallend kenmerk |
|---|---|---|
| Manastirine | Bisschop Domnius | Basiliek; zijn relieken werden later overgebracht naar de kathedraal van Split |
| Marusinac | Anastasius van Aquileia | Basiliek uit het midden van de 5e eeuw, gebouwd boven zijn mausoleum |
| Kapljuč | De "Vijf Martelaren | Beschouwd als de oudste van de begraafplaatsbasilieken van Salona |
Bisschoppen, een kathedraal en een kerk die het rijk overleefde
De christelijke gemeenschap van Salona werd niet alleen gekenmerkt door martelaarschap — ze had ook een georganiseerde leiding. Bisschop Symferius en zijn neef Hesychius worden gecrediteerd voor de bouw van een aanzienlijke drieschepige kathedraal in de stad rond 400 na Christus, een bewijs van een zelfverzekerde, goed bedeelde kerk in plaats van een vervolgde minderheid die zich schuilhield. Die institutionele continuïteit is misschien wel de meest onderschatte erfenis van Salona: toen de stad in het begin van de 7e eeuw viel, migreerde haar christelijke identiteit — haar heiligen, haar relieken, haar bisdom — met de vluchtelingen mee naar het Paleis van Diocletianus en werd de stichtende kerk van Split. De begraafplaatsen waar u vandaag nog kunt wandelen, zijn waar die continuïteit begint.