DE ARENA AAN DE RAND VAN SALONA
Salona's Amfitheater: Gladiatoren, Martelaren en een Ruïne
In de arena waar ooit tot 18.000 toeschouwers plaatsnamen — hoe ze werd gebouwd, wie er stierf tijdens de vervolgingen onder Diocletianus, en waarom de Venetianen een groot deel ervan afbraken.
Bekijk Salona-tours op GetYourGuide ↗Een stad gebouwd voor spektakel
Het amfitheater van Salona verrees in de tweede helft van de 2e eeuw na Christus, op vlakke grond net buiten de noordwestelijke stadsmuren — de gebruikelijke Romeinse locatie, waarbij grote menigten en hun lawaai gescheiden bleven van het dagelijks leven binnen de wallen. De schattingen van de capaciteit lopen uiteen, maar historici gaan doorgaans uit van 15.000 tot 18.000 toeschouwers, een schaal die wedijvert met de veel bekendere arena van Pula. Voor een provinciale hoofdstad — en niet Rome zelf — is dat een opvallende hoeveelheid toegewijde amusementsinfrastructuur, en het zegt iets over hoe rijk en dichtbevolkt Salona was geworden. Van de elliptische buitenmuur rest vandaag bovengronds weinig, maar de plattegrond ligt er nog om over te wandelen.
Gladiatoren, jachtpartijen en het publiek
Zoals elk Romeins amfitheater bestond de arena van Salona voor gladiatorengevechten en geënsceneerde dierenjachten — het vermaak waarop het Romeinse stadsleven zich op feestdagen organiseerde. Van de amfitheaters in Dalmatië, dit exemplaar inbegrepen, wordt algemeen aangenomen dat er dezelfde mix van geoefende vechters, veroordeelde misdadigers en ingevoerde wilde dieren te zien was als elders in het rijk, al zijn de specifieke programma's die hier werden opgevoerd niet bewaard gebleven in geschreven bronnen zoals die van Rome. Wat we wél weten, is dat een arena van deze omvang voortdurend bevoorradingslijnen nodig had voor dieren, uitrusting en artiesten, via een provinciaal netwerk dat zich ver buiten Dalmatië uitstrekte. Salona was geen afgelegen buitenpost — het was op grote schaal aangesloten op de amusementsconomie van het rijk.
Waar vervolging veranderde in martelaarschap
Dezelfde arena die voor spektakel was gebouwd, werd een toneel van christelijke vervolging onder Diocletianus, de in Salona geboren keizer wiens edicten vanaf 303 na Christus de laatste en zwaarste anti-christelijke campagne van het rijk ontketenden. Bisschop Domnius, de voornaamste figuur van de christelijke gemeenschap van Salona, zou volgens de overlevering tijdens deze vervolging in 304 na Christus de marteldood zijn gestorven — de precieze plaats van zijn dood wordt verschillend beschreven, maar het amfitheater speelt een rol in de traditie, naast de begraafplaats bij Manastirine, waar hij later werd bijgezet. De ironie hield daar niet op: binnen enkele eeuwen zou Domnius worden vereerd als de patroonheilige van Split, de stad die uit de ruïnes van Salona oprees. Een arena die was gebouwd om een heidense hoofdstad te vermaken, werd uiteindelijk verweven met het christelijke verhaal van de regio.
Waarom de Venetianen het afbraken
Het amfitheater van Salona overleefde de oudheid redelijk intact, om pas meer dan duizend jaar later opzettelijk te worden beschadigd. Tijdens de 17e-eeuwse oorlogen tussen Venetië en het Ottomaanse Rijk lieten de Venetiaanse troepen die de Dalmatische kust beheersten grote delen van het bouwwerk slopen — de opgegeven reden was dat Ottomaanse rooftochten de dikke muren niet mochten gebruiken als versterkt uitvalspunt dicht bij Split. Wat er aan Salona ontbreekt, is niet alleen door de tijd verloren gegaan: aardbevingen, het weghalen van steen voor latere gebouwen en opzettelijke oorlogsslopen deden allemaal hun deel. Wat vandaag rest, is grotendeels de lagere structuur en de plattegrond in plaats van overeind staande rijen — goed om te weten voordat u aankomt in de verwachting iets als de intacte arena van Pula te zien.
Het amfitheater in één oogopslag
| Detail | |
|---|---|
| Gebouwd | Tweede helft van de 2e eeuw na Christus |
| Geschatte capaciteit | 15.000–18.000 (schattingen verschillen per bron) |
| Locatie | Buiten de noordwestelijke stadsmuren van Salona |
| Bekend om | Gladiatorengevechten, christenvervolgingen, 17e-eeuwse Venetiaanse afbraak |
De arena vandaag bezoeken
Anders dan de muren of Manastirine ligt het amfitheater aan de rand van het archeologische park en trekt het betrekkelijk weinig bezoekers, zelfs onder degenen die de reis vanuit Split maken. Wat bewaard is gebleven, is grotendeels het opgegraven onderste niveau en de elliptische omtrek in plaats van rechtopstaande rijen zitplaatsen, dus er is enige verbeelding voor nodig om zich 15.000-plus mensen rondom u te zien samengepakt. Dat is ook juist de aantrekkingskracht: u kunt meestal binnen de voetafdruk van de arena staan zonder een andere bezoeker in zicht, iets wat u binnen het Paleis van Diocletianus niet zult meemaken. Combineer het met een wandeling langs het nabijgelegen stuk stadsmuur om een volledig beeld te krijgen van waar de rand van Salona — en haar uitgaansdistrict — zich werkelijk bevond.