DE STAD DIE SPLIT WERD
Hoe de val van Salona het moderne Split deed ontstaan
Rond 614 na Christus viel Salona ten prooi aan Avaarse en Slavische invasies — en haar vluchtelingen vluchtten het Paleis van Diocletianus binnen, waar ze de stad stichtten die daar vandaag staat.
Bekijk Salona-tours op GetYourGuide ↗Een hoofdstad onder druk
In het begin van de 7e eeuw stortte de Romeinse controle over de Balkan in onder druk van Avaarse en Slavische invallen, en Salona — nog steeds een belangrijke stad en het bestuurlijke hart van Dalmatië — lag direct in het pad van die instorting. De exacte opeenvolging van gebeurtenissen is onder historici omstreden, en de overgeleverde bronnen werden grotendeels ruim na de feiten geschreven, maar over het algemene beeld is men het eens: een stad die bijna een millennium had standgehouden, werd overrompeld en effectief verwoest. Traditionele verslagen dateren de val rond 614 na Christus, hoewel moderne geleerden dat als een benaderende datum beschouwen rather dan een bevestigde, aangezien het archeologische en tekstuele bewijs het niet precies vastlegt.
Waar de overlevenden naartoe gingen
Wat daarna gebeurde, is het opmerkelijke deel van het verhaal: de bevolking van Salona verdween niet zomaar. Overlevenden ontvluchtten de verwoeste stad en vonden onderdak op ongeveer zes kilometer langs de kust, binnen de massieve, versterkte muren van het Paleis van Diocletianus — de residentie voor zijn pensioen die Salona's eigen beroemdste zoon ongeveer drie eeuwen eerder had laten bouwen. Die muren, ontworpen om één gepensioneerde keizer en zijn huishouden te beschermen, bleken precies te zijn wat een ontheemde bevolking nodig had: een verdedigbare omtrek met bestaande infrastructuur die ze konden aanpassen. Het is een van de meer directe lijnen in de Europese stadsgeschiedenis tussen het oorspronkelijke doel van een gebouw en wat het uiteindelijk werd.
Van mausoleum tot kathedraal
Vluchtelingen kampeerden niet zomaar binnen de paleismuren — ze bouwden er een functionerende stad binnen, en hun christelijke identiteit reisde intact met hen mee uit Salona. Het mausoleum van Diocletianus zelf, ironisch genoeg het graf van een keizer die christenen tijdens zijn regeerperiode had vervolgd, werd omgevormd tot een christelijke kathedraal, en de relieken van Salona's gemartelde bisschop Domnius werden daarheen overgebracht. Straten, huizen en latere gebouwen groeiden op, ingeklemd tussen en tegen de oorspronkelijke Romeinse muren, zuilen en doorgangen van het paleis — een patroon van hergebruik dat vandaag nog zichtbaar is in de oude binnenstad van Split, waar middeleeuwse en moderne gebouwen direct tegen Diocletianus-tijdperk steenwerk aanliggen, omdat de stad letterlijk zo is samengesteld, het ene vluchtelingengezin na het andere.
Wat verloren ging, en wat bewaard bleef
Salona zelf werd nooit op grote schaal herbouwd — de site raakte geleidelijk verlaten, werd in de volgende eeuwen gestript voor bouwsteen en overgelaten aan velden en weiland, wat grotendeels de reden is waarom zoveel van zijn voetafdruk bewaard is gebleven om vandaag te worden opgegraven in plaats van begraven te liggen onder een moderne stad. Maar de dingen die het meest van belang waren aan Salona verdwenen niet: zijn bisdom, zijn heiligen, zijn christelijke instellingen en een groot deel van zijn bevolking verhuisden naar de nieuwe nederzetting in Split. In werkelijke zin is Split geen nieuwe stad die toevallig nabij Salona werd gebouwd — het is de voortzetting van Salona onder een andere naam, binnen een ander stel muren.
De continuïteit met eigen ogen zien
De helderste manier om dit verhaal te begrijpen is om beide plekken op dezelfde dag te bezoeken: de open velden en het lege amfitheater van Salona tonen je de omvang van wat verloren ging, terwijl de oude binnenstad van Split — de kathedraal, de smalle steegjes die door Romeinse gangen slingeren — je laat zien wat de vluchtelingen uit de puinhopen opbouwden. Let op de achthoekige vorm van de kathedraal, nog steeds herkenbaar als het mausoleum van Diocletianus onder de latere klokkentoren, en op de substructuren onder het paleis die ooit de privévertrekken van de keizer erboven droegen. Salona verklaart waarom de oude binnenstad van Split eruitziet zoals ze eruitziet; Split laat je zien waar het verhaal van Salona uiteindelijk terechtkwam.