ΠΙΣΤΗ ΠΡΙΝ ΥΠΑΡΞΕΙ ΤΟ ΣΠΛΙΤ
Οι Πρώτοι Χριστιανοί της Σαλώνας: Τρία Κοιμητήρια, Τρεις Μάρτυρες
Μαναστιρίνε, Μαρούσινατς και Κάπλιουτς — τα τρία παλαιοχριστιανικά κοιμητήρια όπου αναπαύτηκαν οι μάρτυρες της Σαλώνας, και πώς η ιστορία τους συνδέεται με του Σπλιτ.
Δείτε περιηγήσεις στη Σαλώνα στο GetYourGuide ↗Μια χριστιανική κοινότητα μέσα σε μια παγανιστική πρωτεύουσα
Πολύ πριν υπάρξει το Σπλιτ, η Σαλώνα διέθετε μια σημαντική χριστιανική κοινότητα, αρκετά οργανωμένη ώστε να έχει δικούς της επισκόπους και να υποστεί — και στη συνέχεια να επιβιώσει από — έναν από τους σκληρότερους διωγμούς της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας. Ο διωγμός αυτός ξεκίνησε επί Διοκλητιανού — του ίδιου του αυτοκράτορα που είχε αναδείξει η Σαλώνα — του οποίου τα διατάγματα από το 303 μ.Χ. και μετά στρέφονταν κατά των Χριστιανών σε ολόκληρη την αυτοκρατορία, συμπεριλαμβανομένης της Δαλματίας. Αυτό που ακολούθησε στη Σαλώνα δεν ήταν το τέλος του Χριστιανισμού εκεί, αλλά αναμφισβήτητα η ιδρυτική του ιστορία: οι μάρτυρες αυτών των χρόνων θάφτηκαν λίγο έξω από τα τείχη της πόλης, και τα κοιμητήρια που αναπτύχθηκαν γύρω από τους τάφους τους έγιναν μερικά από τα σημαντικότερα παλαιοχριστιανικά μνημεία της περιοχής, προηγούμενα κατά αιώνες από οποιοδήποτε χριστιανικό κτίσμα στη σημερινή θέση του Σπλιτ.
Μαναστιρίνε: Ο τάφος του Επισκόπου Δομνίου
Το Μαναστιρίνε, αμέσως έξω από τα τείχη της Σαλώνας, αναπτύχθηκε γύρω από τον τάφο του Επισκόπου Δομνίου, της κορυφαίας προσωπικότητας της χριστιανικής κοινότητας της Σαλώνας, ο οποίος κατά την παράδοση μαρτύρησε κατά τον διωγμό του 304 μ.Χ. Μια βασιλική και ένα εκτεταμένο χριστιανικό κοιμητήριο αναπτύχθηκαν στον χώρο κατά τους επόμενους αιώνες, καθώς άλλοι Χριστιανοί επιζητούσαν ταφή κοντά σε τάφο μάρτυρα — ένα κοινό μοτίβο σε ολόκληρο τον παλαιοχριστιανικό κόσμο. Η ιστορία του Δομνίου δεν τελείωσε στο Μαναστιρίνε: τα λείψανά του μεταφέρθηκαν αργότερα στο μαυσωλείο του Διοκλητιανού στο Σπλιτ, όταν το κτίριο μετατράπηκε σε καθεδρικό ναό, και έγινε — και παραμένει — ο πολιούχος άγιος του Σπλιτ. Πρόκειται για έναν άμεσο συνδετικό κρίκο από έναν τάφο έξω από τα τείχη της Σαλώνας προς τον καθεδρικό ναό στο κέντρο της παλιάς πόλης του Σπλιτ σήμερα.
Το Μαρούσινατς και το μαρτύριο του Αναστασίου
Σε μικρή απόσταση από το Μαναστιρίνε, το κοιμητήριο στο Μαρούσινατς αναπτύχθηκε γύρω από έναν διαφορετικό μάρτυρα: τον Αναστάσιο, έναν υφαντουργό καταγόμενο από την Ακυληία, ο οποίος λέγεται ότι εκτελέστηκε — με πνιγμό, δεμένος με μυλόπετρα — αφού ζωγράφισε έναν σταυρό στην πόρτα του εργαστηρίου του ως ανοιχτή ομολογία πίστης κατά το ίδιο κύμα διωγμών. Ένα ιδιωτικό μαυσωλείο που χτίστηκε για εκείνον, πιθανώς ήδη γύρω στο 300 μ.Χ., προσέλκυσε προσκυνητές και περαιτέρω ταφές, και έως τα μέσα του 5ου αιώνα είχε προστεθεί μια αφιερωμένη βασιλική για να τιμήσει το μαρτύριό του. Το Μαρούσινατς ακολουθεί το ίδιο μοτίβο με το Μαναστιρίνε σε μικρότερη κλίμακα — μια μεμονωμένη ταφή που γίνεται πόλος έλξης για ολόκληρο κοιμητήριο — και τα ανασκαμμένα κατάλοιπά του αποτελούν ένα από τα σαφέστερα παραδείγματα παλαιοχριστιανικού μαρτυρίου σε ολόκληρη τη δαλματική ακτή.
Το Κάπλιουτς και οι Πέντε Μάρτυρες
Το τρίτο παλαιοχριστιανικό κοιμητήριο της Σαλώνας, το Κάπλιουτς, φιλοξενεί μια βασιλική που κατά την παράδοση συνδέεται με πέντε μάρτυρες της ίδιας εποχής διωγμών, και θεωρείται γενικά η αρχαιότερη από τις κοιμητηριακές βασιλικές της πόλης. Μαζί, το Μαναστιρίνε, το Μαρούσινατς και το Κάπλιουτς σχηματίζουν έναν δακτύλιο χριστιανικών ταφικών χώρων γύρω από τα όρια της Σαλώνας — χαρακτηριστικό της εποχής, όταν ο ρωμαϊκός νόμος απαιτούσε ταφή εκτός των τειχών της πόλης και οι Χριστιανοί, όπως όλοι οι άλλοι, έθαβαν τους νεκρούς τους κατά μήκος των δρόμων που οδηγούσαν έξω από την πόλη. Αυτό που κάνει την περίπτωση της Σαλώνας ασυνήθιστη είναι η ίδια η πυκνότητα επώνυμων μαρτύρων και βασιλικών συγκεντρωμένων σε σχετικά μικρή έκταση — απόδειξη της σημασίας που είχε αυτή η επαρχιακή πρωτεύουσα για την παλαιοχριστιανική εκκλησία στα Βαλκάνια.
Τα τρία παλαιοχριστιανικά κοιμητήρια της Σαλώνας
| Κοιμητήριο | Συνδεδεμένος μάρτυρας | Αξιοσημείωτο χαρακτηριστικό |
|---|---|---|
| Manastirine | Επίσκοπος Δόμνιος | Βασιλική· τα λείψανά του μεταφέρθηκαν αργότερα στον καθεδρικό ναό του Split |
| Marusinac | Αναστάσιος της Ακυληίας | Βασιλική του μέσου 5ου αιώνα, χτισμένη πάνω από το μαυσωλείο του |
| Kapljuč | Οι «Πέντε Μάρτυρες» | Θεωρείται η αρχαιότερη από τις νεκροταφειακές βασιλικές της Σαλώνας |
Επίσκοποι, ένας καθεδρικός ναός και μια εκκλησία που επέζησαν της αυτοκρατορίας
Η χριστιανική κοινότητα της Σαλώνας δεν οριζόταν μόνο από το μαρτύριο — διέθετε και οργανωμένη ηγεσία. Στον επίσκοπο Σύμφερο και τον ανιψιό του Ησύχιο αποδίδεται η ανέγερση ενός σημαντικού τρίκλιτου καθεδρικού ναού στην πόλη γύρω στο 400 μ.Χ., στοιχείο μιας ισχυρής και εύπορης εκκλησίας, παρά μιας διωκόμενης μειονότητας που κρυβόταν. Αυτή η θεσμική συνέχεια είναι αναμφισβήτητα η πιο υποτιμημένη κληρονομιά της Σαλώνας: όταν η πόλη έπεσε στις αρχές του 7ου αιώνα, η χριστιανική της ταυτότητα — οι άγιοι, τα λείψανα, η επισκοπή της — μετανάστευσε μαζί με τους πρόσφυγες μέσα στο Ανάκτορο του Διοκλητιανού και έγινε η ιδρυτική εκκλησία του Σπλιτ. Τα νεκροταφεία στα οποία μπορείτε ακόμη και σήμερα να περπατήσετε είναι εκεί όπου αρχίζει αυτή η συνέχεια.